Cha Guest Blog #1 - Retronyms

Deze keer mag ik, Charissa Koops (‘Kroostcommander’* bij Trustwordy, Wouter’s vrouw en ook docent Engels) een guest blog schrijven. Hoi allen.

*dat leggen we in de toekomst nog wel een keer uit.

Soms kom ik leuke dingen tegen op internet en die deel ik dan graag. Zo ook vandaag. Heb je wel eens gehoord van een retroniem (retronym in het Engels)? Laten we het woord even analyseren.

Retro

- Achteruit

- Achterwaarts

- In de stijl van vroeger

- In omgekeerde volgorde

Niem

Het achtervoegsel -niem heeft te maken met ‘naam’. Denk bijvoorbeeld aan ‘synoniem’ (een ander woord, oftwel een andere naam, voor hetzelfde ding).

Dus wat is dan een retroniem? Nou, dat is een vorm van neologisme (letterlijk: nieuw woord), wat achteraf op een al bestaand concept wordt toegepast.

Bijvoorbeeld: 

Vroeger stond de Eerste Wereldoorlog bekend als ‘De Grote Oorlog’. Pas na de Twééde Wereldoorlog werd de naam ‘Eerste Wereldoorlog’ gebruikelijk.

En een stoomtrein? Voor de ontwikkeling van andere soorten treinen, waren stoomtreinen simpelweg treinen. 

Nog een paar:

De Nintendo Game Boy? Dat werd ineens de ‘Game Boy Classic’ toen de Game Boy Color op de markt kwam.

Acoustic guitars waren natuurlijk gewoon ‘guitars’ voor de elektrische gitaar bedacht was.

Scharrelvlees was gewoon vlees voor er onderscheid werd gemaakt tussen scharrel, biologisch en grasgevoerd. 

En lezer, kun je er zelf ook een paar bedenken? Ofwel bestaande retroniemen of een eigen creatie?

English VS Dutch #1 - Gezellig

Jawel beste lezers. Ook vandaag weer een nieuwe categorie blogpost, namelijk: English VS Dutch (afkorting EVD). In deze categorie blogposts beschrijf ik leuke, opvallende of belangrijke verschillen tussen Nederlands en Engels. Inspiratie voor deze categorie is het feit dat ik sinds eind vorig jaar naast de gebruikelijke Engelse privélessen en conversatiecursussen nu ook Nederlands geef aan een Amerikaans echtpaar. Toen ze met de lessen begonnen, spraken ze nog helemaal geen Nederlands en daarom leg(de) ik vaak de link tussen Nederlands en Engels. Zodoende stuiten we regelmatig op leuke taalverschillen en dat maakt het leerproces alleen maar interessanter. 

Vandaag houd ik het echter bij een bekend voorbeeld, namelijk het Nederlandse woord 'gezellig', waar eigenlijk geen goed Engels woord voor bestaat. Deze funfact haalde het nieuws toen President Obama het woord gebruikte in een speech.

Overigens is er ook een theorie die stelt dat de woorden die een taal heeft iets kunnen zeggen over de manier waarop de sprekers van die taal kijken naar het leven en de wereld. Dit is echter een onderwerp voor een andere keer (en valt onder de categorie 'Introduction to Language').

Kids Quotes #1

Toen onze oudste zoontje ongeveer 26 maanden oud was, besloten mijn vrouw en ik om ons steentje bij te dragen aan de continuering van een eeuwenoude traditie: het opschrijven van leuke kinderquotes. Inmiddels is hij nu 3,5 jaar en hebben we 20 pagina's aan o.a. leuke opmerkingen, opvallend slimme uitspraken, taalgrapjes en fouten die hij soms maakt wanneer hij Nederlands en Engels door elkaar haalt.

In deze nieuwe categorie blogposts - Kids Quotes - zal ik af en toe de leukste quotes delen. Sommigen spreken voor zich; anderen hebben misschien een beetje context nodig. Ook zal ik soms wat taalfeitjes uitleggen of Engelse woorden/zinnen toelichten.

Vanwege privacy redenen gebruik ik voor de kids alleen hun voorletter.

1) Het begint al vroeg. Wel interessant dat hij op zo'n jonge leeftijd de link legt tussen 2 woorden met dezelfde 'oop' klank!

L (26 months) sneezes…

Mum: Oopsie, bless you!

L: Poopsie, bless you!

2) In ITL #3 vertelde ik al dat er bij kinderen gelet wordt op de lengte van hun zinnen om zo een inschatting te kunnen maken van hun taalvaardigheid. Zo waren wij best onder de indruk toen L, toen hij 25 maanden oud was, het volgende zei:

L (after throwing 2 balls out of the bath): Now there two balls out of the bath!

3) Met een tweetalige opvoeding is het voor kinderen soms lastig om te onthouden welke woorden bij welke taal horen.

L eating porridge (pap): “Nice and warm milk.” ... “toetje!”

4) En soms .. bedenkt hij ook gewoon zijn eigen woorden.

Volgens L:

Library (bibliotheek) = pa-pi-pa

Attic (zolder) = accit (uitspraak: ahkkit)

Raisin (rozijn) = jaja

5) Beduisde L, toen hij net had overgegeven:

L: Uh-oh.. Spilled (geknoeid). Need a clothy.

6) Kinderen leren al snel om zelfs complexe scenario's te verwoorden ... soort van. Zo beschreef hij de Doppler scan bij zijn 24-weken zwangere moeder als volgt:

L: Doctor. Mommy big belly. Whoosh whoosh.

7) Dan een leuke quote voor de gamers onder ons en een goed voorbeeld van (in dit geval zelfbedachte) onomatopoeia (ITL #5).

L, terwijl hij de ontstopper herhaaldelijk tegen de grond ... drukte*: “Gank** gank gank!"

*In het Engels 'plunge' je de 'plunger'. Plunger = onstopper. Voor het werkwoord 'to plunge' kan ik zo snel geen beter alternatief bedenken dan 'drukte'.

**Even een toelichting voor de niet-gamers: ganking.

8) Tot slot, L die misschien nog niet heeft uitgevogeld dat je in alledaags taalgebruik sommige klanken weglaat ('ben niet bang' => 'benniebang').

L: mommie, sing more benniebang.

Hij heeft het hier natuurlijk over het roodkapje liedje ('benniebang' voor de boze wolf).

Al deze quotes komen uit de eerste 2 maanden dat we begonnen met het opschrijven van quotes. Naarmate hij ouder wordt, zie je dat hij echt een gevoel voor taal ontwikkelt, met ook de nodige humor! Erg leuk -en vaak ook interessant- voor mij om te delen dus, maar laat vooral even weten (bijv. via de comments onder deze post) wat je er van vond.

Ter afsluiting nog één quote dan:

L (in dezelfde periode), slowly pushing himself and his high chair away from the table: See you later!!!

Blog Update #2 - Categories!

Inmiddels is mijn vorige blogpost alweer een maand geleden. Dit komt vooral omdat ik:

1) nu te druk ben met andere dingen (o.a. wat meer leerlingen, leren van C++, gezin, etc).

2) op een onderwerp ben gestuit waar ik nog te weinig over weet om er iets zinvols over te schrijven (talen voor dieren).

3) de motivatie om te schrijven soms ver te zoeken is.

Voorlopig staat het 'Introduction to Language' project dus even op pauze.

Wel wil ik leuke/interessante dingen blijven posten. Zoals ik in mijn allereerste blogpost al zei, de format van de blog stond nog niet vast en daarom introduceer ik bij deze, met ongepaste trots (want zó revolutionair is het nou ook weer niet),

CATEGORIES!

Oftewel, ik ga onderscheid maken in het soort posts die ik plaats. Op die manier weet de lezer meteen wat voor soort post het is en kan ik ze later makkelijker archiveren. 

De eerste categorie is natuurlijk waar ik tot nu toe telkens over heb geschreven, namelijk: het boek 'Introduction to Language'. Deze categorie noem ik simpelweg ITL.

Verder zou ik natuurlijk over van alles en nog wat (op het gebied van taal, uiteraard) kunnen schrijven, maar ik denk dat ik op korte termijn eens een paar leuke taal-gerelateerde quotes van onze oudste (en tweetalige) zoontje zal posten. Misschien dat ik die categorie dan maar 'Bilingual Children's Quotes' noem, of iets dergelijks. Misschien komt er nog een aparte 'Funfact' categorie. En misschien aparte categorieën voor bijvoorbeeld 'Language Tips', 'Language Jokes', 'Etymology' of 'Today I Learned' (zie ook TIL op Reddit). Ten slotte nog een andere, voor de hand liggende categorie, voor posts als deze: 'Blog Updates'. Het kan nog alle kanten op!

Samenvattend: door af te wijken van mijn huidige format heb ik meer flexibiliteit om leuke taaldingen te delen. Nice!

Uiteraard zijn feedback, suggesties en overige reacties altijd welkom. Ook kun je je 'subscriben' (rechtsboven) om automatisch een update te krijgen als er weer nieuwe blog posts zijn :)

ITL #11 - Learning Grammar & Universal Grammar

Wanneer wij in onze jeugd te maken krijgen met de grammatica van bijv. Engels, Frans en Duits dan is dat, zeker in het begin, best lastig. Het lijkt wel een heel andere taal!

Maar .. besef je dat, hoewel bovengenoemde talen grote onderlinge verschillen hebben, er vooral ook heel erg veel overeenkomsten zijn? Sterker nog, dat geldt voor alle talen die er zijn. Hoe meer we talen onderling vergelijken, hoe meer bewijs er lijkt te zijn voor iets wat we nu ‘Universal Grammar’ noemen. Dit is de theorie dat mensen geboren worden met een taalkundig vermogen, een soort bouwtekening, voor alle mogelijke talen en dat we vervolgens op jonge leeftijd aanleren welke onderdelen op onze moedertaal van toepassing zijn.

Bij het leren van een nieuwe taal (hallo, doelgroep!) is het natuurlijk erg interessant om te kijken wat we kunnen leren van de manier waarop kinderen hun moedertaal aanleren. Zo wordt in de taalkunde onderscheid gemaakt tussen ‘language learning’ en ‘language acquisition’. Hier kom ik later uitgebreider op terug maar met ‘acquisition’ gaat het er vooral om dat je je de taal onbewust eigen maakt. Precies het tegenovergestelde van hoe wij vaak taalles krijgen op school dus. Daar ligt namelijk nogal wat nadruk op het aanleren van regels. En zoals we in de vorige blogpost zagen, proberen deze ‘regels’ te beschrijven hoe de taal daadwerkelijk gebruikt wordt.

Op zich is er natuurlijk niks mis met het bewust leren van grammaticaregels. Daar wil ik echter wel twee kanttekeningen bij zetten:

1) leeftijd speelt een rol. Voor de meeste tieners zijn grammaticataregels een relatief lastig onderwerp. Als de hersenen helemaal uitontwikkeld zijn (20-25 jaar, denkt men) is het een stuk makkelijker om bijvoorbeeld vergelijkingen te maken tussen de taal of talen die je kent en de taal die je wilt leren.

2) Daarnaast denk ik dat sommige mensen simpelweg meer aanleg hebben voor zo’n gestructureerde aanpak dan anderen. Ik geef regelmatig les aan studenten/volwassenen die zich helemaal op de grammaticaregels willen storten. Vaak simpelweg omdat dit is wat ze geleerd hebben op school. Dit is natuurlijk heel anders dan de manier waarop je je moedertaal leert (vooral veel input en ‘gewoon doen’).

Over het algemeen is mijn advies met betrekking tot grammaticaregels dan ook: ben jij iemand voor wie het leren en toepassen van regels goed werkt? Alright, ga de regels maar leren. En zo niet, zorg dat je veel input krijgt (films/video’s, gesprekken met anderen, audiobooks, etc.) en dat je goed let op hoe de taal gebruikt wordt. Zie je een voor jou nog onbekende structuur? Maak even een (mentale) aantekening. Voor beide gevallen geldt: probeer de grammatica ook gelijk toe te passen. Het liefst in gesprekken met anderen of desnoods door bijvoorbeeld voorbeeldzinnen op te schrijven. Voor de belangrijkste grammaticaonderdelen, zoals bijvoorbeeld de tenses, woordvolgorde en a/an, kun je natuurlijk ook online zoeken naar oefenopdrachten. Een website die ik vaak gebruik is https://www.englishpage.com/, met name voor de tenses die heel overzichtelijk worden uitgelegd. Daarnaast ken ik veel docenten die fan zijn van https://www.englisch-hilfen.de/en/.

Tot slot is het waarschijnlijk goed om ook hier nog eens te benadrukken dat fouten maken niet erg is. Als je bang ben om fouten te maken, kan dat je voortgang enorm belemmeren. En daarnaast: over het algemeen is communicatie het hoofddoel. Dat lukt ook wel als je de taal nog niet perfect beheerst.

Bonus 1: een interessant artikel over language learning vs language acquisition met belangrijke aandachtspunten bij het leren van een tweede taal. Interessant voor docenten én leerlingen, maar misschien qua taalniveau een beetje lastig om te volgen.

Bonus 2: in deze video wordt de theorie van Universal Grammar nog eens helder samengevat. Ze leggen goed uit hoe het aanleren van een taal anders is dan andere vaardigheden, hoe snel dat gaat en hoe bijzonder dat eigenlijk is. Zeker een aanrader!

Weet jij nog goede websites die handig zijn voor het oefenen van meerdere Engelse taalvaardigheden? Zet ze in de comments! Ik ga waarschijnlijk nog een keer een groot overzicht maken van handige websites.

ITL #10 – Correct and Incorrect Grammar

In de vorige blogpost zagen we dat grammatica een beschrijving is van de regels die mensen onbewust toepassen in hun alledaagse taalgebruik. Vandaag gaan we kijken naar correcte en incorrecte grammatica.

Allereerst, kijk eens naar dit fragment uit IT crowd (een Britse comedy show). De zin “We don’t need no education” bevat een dubbele ontkenning (‘double negative)’ en dat wordt soms gezien als ongrammaticaal. In 1762 schreef de invloedrijke Bischop Robert Lowth namelijk een boek met grammaticavoorschriften, met onder andere de regel dat twee ontkenningen elkaar opheffen. Dat terwijl er genoeg talen zijn (zoals Frans en Italiaans) waar dit nog steeds normaal is! In die tijd werd de middenklasse van de samenleving echter steeds groter en deze mensen wilden maar al te graag ‘goed’ kunnen spreken. Zodoende verspreidden de nieuwe regels zich snel.

En zo hebben we in Nederland te maken met het gevreesde ‘groene boekje'. Ook hierin worden eens in de zoveel tijd nieuwe regels voorgeschreven. Denk aan ‘pannenkoek’ met een ‘n’. Dit werd in 1995 ingevoerd. Ik was toen 9 jaar oud en vond het maar raar dat we dit soort woorden opeens anders moesten gaan schrijven. Ook vandaag de dag hoor ik mensen nog wel eens gekscherend de zogeheten tussen-n extra benadrukken.

Het voorschrijven van grammaticaregels, zoals door Lowth en het groene boekje, wordt ook wel ‘prescriptive grammar’ genoemd. Dit in tegenstelling tot het simpelweg beschrijven van grammatica zoals die gebruikt wordt: ‘descriptive grammar’.

Nu klinkt het misschien alsof er soms kleine groepjes mensen zijn die zomaar even de taal op de schop kunnen nemen. Dat is natuurlijk niet zo. Het is een gegeven dat taal verandert over tijd (kom ik later nog eens uitgebreider op terug), maar uiteindelijk zijn het de mensen zelf die het laatste woord hebben (Pun intended). Zo lazen we op bovenstaande Wikipedia-pagina dat de NOS het groene boekje van 2005 destijds boycotte en kun je op de website van de NOS hun huidige standpunt lezen wat betreft het groene en witte boekje.

Daarnaast zijn er in het dagelijks leven natuurlijk mensen die altijd klaarstaan om hun medemens te corrigeren wanneer ze bijv. “aan hun” zeggen (of andere veelgemaakte taalfouten). Dit is een belangrijke manier waarop ‘nieuwe regels’ worden verspreid. Soms zijn er trouwens ook gewoon regionale verschillen. Zo had ik voor ik richting het noorden van Nederland verhuisde nog nooit gehoord van ‘losse’ ramen, deuren of winkels in de zin van ‘open’. En dubbele ontkenningen komen naar mijn idee vaker voor in de richting van de randstad (‘nooit geen’, ‘nooit niet’, etc).

Over dubbele ontkenningen gesproken: AAVE (African-American Vernacular English of ‘Black English’) is ook een goed voorbeeld van grammatica waar veel mensen van denken dat het ongrammaticaal is. Halverwege vorige eeuw werd dit dialect vaak nog als minderwaardig gezien. Sterker nog, ook vandaag de dag zullen er mensen zijn die het gebruik van Black English afkeuren. Onterecht. Het is simpelweg een ander dialect met grammatica die net zo complex, en die net zo goed in staat is, om de spreker zichzelf uit te laten te drukken. En in dat dialect is de zin “she be working there every Tuesday” gewoon grammaticaal correct (zoals hier wordt uitgelegd). Vanwege sociale omstandigheden wordt er in de praktijk echter vaak voor gekozen om toch (ook) maar het meest gangbare, het meeste prestigieuze, dialect aan te leren. Ook hier in Nederland zou iemand die bijvoorbeeld op ‘het platteland’ is opgegroeid misschien een poging doen om naast zijn eigen dialect (zie link voor alle Nederlandse dialecten) ook Standaardnederlands te leren. Want blijkbaar kan het spreken van een dialect onder andere leiden tot loonverschillen. Zelfs hier in Nederland.

Vandaag de dag  wordt er wereldwijd steeds meer aandacht besteed aan gelijke rechten, maar taaldiscriminatie komt dus vaker voor dan je denkt. In Artikel 21 van de EU grondrechten staat dat discriminatie op basis van onder andere taal verboden is. Gelukkig kunnen wij nu in ieder geval wat meer waardering opbrengen voor verschillende dialecten, afwijkende grammatica en veranderingen in de taal!

Volgende keer gaan we het hebben over (het leren van) de grammatica van een andere taal so stay tuned!

Bonus 1: Ik kwam onlangs een artikel tegen over de oorsprong van het woord quarantaine. Gezien de huidige Coronacrisis een actuele en verrassende funfact die ik graag met jullie deel: link.

Bonus 2: Een leuke feature van Google is dat je ook op een precieze term kan zoeken door aanhalingstekens om de zoekterm te zetten. Ik gebruik dit vaak om te controleren of bepaalde Engelse woorden of zinnen veel voorkomen. Als we dit in dit geval zoeken naar “pannenkoekenrestaurant” en “pannekoekenrestaurant”, zie je dat de spelling met een ‘n’ 166.000 resultaten oplevert, tegenover 9.890 resultaten zonder ‘n’. Het is natuurlijk geen wetenschappelijk onderzoek, maar het geeft je wel een idee van in hoeverre die spellingsregel geaccepteerd is.

Bonus 3: Over taal en de EU gesproken, op deze website kun je een korte samenvatting lezen over de doelstelling van de EU wat betreft taal. Interessant!

ITL #9 - What is Grammar?

In de komende blogs ga ik het hebben over iets dat wel eens ‘de lijm van de taal’ genoemd wordt en het favoriete onderwerp van elke VO-leerling: grammatica. Maar wat is ‘grammatica’ nou eigenlijk?

Voor taalkundigen is de grammatica van een taal een reeks van regels die nodig zijn bij het samenstellen van woorden, uitdrukkingen en zinsdelen.

Deze kennis kan worden onderverdeeld in een aantal categorieën:

Fonologie - regels voor het combineren van klanken bij het maken van woorden
Voorbeeld:
‘balk’ is een goed en bestaand woord.
‘bolk’ zou een woord kunnen zijn; deze combinatie van klanken is mogelijk.
‘lbak’ kan niet. Blijkbaar kan een woord in het Nederlands niet beginnen met ‘LB’. In andere talen mogelijk wel. En blijkbaar kan deze combinatie wel in het midden van een woord voorkomen: ‘afvalbak’.

Morfologie - regels voor woordvorming
Voorbeeld:
geluk => gelukkig => ongelukkig => ongelukkigheid
toegang => toegankelijk => toegankelijkheid

Syntaxis - regels voor zinsbouw
Voorbeeld:
“Kunt u mij vertellen hoe laat het is?” is een goede zin.
“U mij kunt hoe laat het is vertellen?” is een slechte zin.

Semantiek - regels voor het toewijzen van betekenis
Voorbeeld:
“De man slaat de hond met de stok” kan meerdere betekenissen hebben. De regels over het toewijzen van betekenis zorgen ervoor dat je beide betekenissen kunt begrijpen.

Deze categorieën zijn tegelijkerheid wetenschapsgebieden. Waar men zich in de natuurkunde bezighoudt met wetmatigheden als zwaartekracht, houden taalkundigen zich bezig met de wetmatigheden van ons alledaagse taalgebruik. En net zoals we als kinderen leren lopen zonder enig bewust besef van alle natuurlijke krachten die op dat moment op ons van toepassing zijn (zwaartekrachte, momentum, frictie, etc.), leren we ook om te spreken zonder dat we ons al te veel bewust zijn van de regels.

Vervolgens, als ervaren spreker van een taal, pas je dus de aangeleerde regels toe. Of beter gezegd: alle zinnen die je uit, zijn gebaseerd op bepaalde regels die jij je eigen hebt gemaakt. Hoewel er (kleine) onderlinge verschillen kunnen zijn tussen verschillende gebruikers van een taal, zijn er dus vooral veel regels waar men het over eens is. Dat is handig, want het voorkomt een hoop miscommunicatie. Sterker nog, een taal is een taal omdat veel mensen dezelfde regels (en woorden) gebruiken!

Volgende keer gaan we het hebben over pannenkoeken en hun/hen!

Bonus: 

The word grammar is derived from Greek γραμματικὴ τέχνη (grammatikē technē), which means "art of letters", from γράμμα (gramma), "letter", itself from γράφειν (graphein), "to draw, to write".[7] The same Greek root also appears in graphics, grapheme, and photograph. - Wikipedia